Rozporządzenie UE w sprawie wylesiania
Co EUDR oznacza dla łańcucha dostaw?
Rozporządzenie UE 2023/1115 (EUDR) zasadniczo zmienia zasady wprowadzania wybranych towarów oraz pochodzących od nich produktów na rynek Unii Europejskiej. Jego celem jest ograniczenie globalnego wylesiania i degradacji lasów. Wiąże się to z kilkoma kryteriami: produkty trafiające na rynek unijny muszą być wolne od wylesiania, legalne w kraju produkcji oraz objęte procedurą należytej staranności.
EUDR obejmuje siedem towarów: kakao, kawę, palmę olejową, soję, bydło, kauczuk i drewno, a także szeroką gamę produktów wytworzonych na ich bazie (zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia). W praktyce oznacza to konieczność dokładniejszej identyfikacji pochodzenia surowców w łańcuchu dostaw.
Rola operatora i tradera
Kluczową rolę odgrywa operator, czyli podmiot, który po raz pierwszy wprowadza produkt na rynek UE albo eksportuje go poza UE. To na nim spoczywa obowiązek zapewnienia należytej staranności i złożenia oświadczenia (DDS) w Systemie Informacyjnym EUDR.
W praktyce operator musi sięgnąć w głąb łańcucha dostaw aż do miejsca produkcji surowca, gromadząc dane o dostawcach, kraju produkcji oraz geolokalizacji działek, z których pochodzi towar.
Istotną rolę pełnią również traderzy (podmioty udostępniające produkty na rynku UE). W zależności od wielkości przedsiębiorstwa mają oni obowiązki związane z identyfikowalnością oraz przekazywaniem informacji, w tym numerów referencyjnych DDS.
Due diligence w praktyce
Procedura należytej staranności składa się z trzech etapów:
- zebrania informacji
- oceny ryzyka
- i w razie konieczności wdrożenia działań ograniczających ryzyko.
Dopiero gdy ryzyko zostanie ocenione jako nie większe niż znikome, możliwe jest złożenie oświadczenia DDS.
Wymagane dane obejmują m.in. kraj produkcji, identyfikację dostawców oraz współrzędne geolokalizacyjne wszystkich działek produkcyjnych. Dane te pozwalają zweryfikować, czy produkt nie pochodzi z terenów wylesionych po 31 grudnia 2020 r.
Dlaczego geolokalizacja jest kluczowa?
Geolokalizacja stanowi fundament systemu EUDR. Umożliwia jednoznaczne przypisanie surowca do konkretnego miejsca produkcji oraz jego weryfikację pod kątem wylesiania.
Ogólna deklaracja pochodzenia nie jest wystarczająca. Firma musi dysponować danymi pozwalającymi prześledzić produkt aż do poziomu działki lub działek, z których pochodzi surowiec.
DDS jako warunek wejścia na rynek
Ostatnim krokiem jest złożenie oświadczenia o należytej staranności w systemie informacyjnym Komisji Europejskiej i uzyskanie numeru referencyjnego. Bez tego produkt nie może być legalnie wprowadzony na rynek UE ani wyeksportowany.
DDS stanowi formalne potwierdzenie zgodności oraz podstawę dla kolejnych podmiotów w łańcuchu dostaw, które powinny posługiwać się tym numerem.
Wydłużony okres przejściowy
Zgodnie z informacjami opublikowanymi m.in. na portalu gov.pl wprowadzono nowe terminy wdrożenia przepisów oraz wydłużono okres przejściowy:
- 30 grudnia 2026 r. – przepisy rozporządzenia zaczną obowiązywać dla dużych i średnich przedsiębiorstw
- 30 czerwca 2027 r. – przepisy rozporządzenia zaczną obowiązywać dla mikro i małych przedsiębiorstw (dotyczy mikro i małych jednostek, które zostały ustanowione do 31 grudnia 2024).
Wpływ EUDR na biznes
EUDR istotnie zmienia sposób funkcjonowania handlu wybranymi towarami, zwiększając wymagania dotyczące danych, identyfikowalności i odpowiedzialności. W praktyce może ograniczyć dostęp do rynku UE dla dostawców, którzy nie są w stanie spełnić tych wymogów.
Dla firm oznacza to konieczność uporządkowania łańcucha dostaw, wdrożenia systemów śledzenia pochodzenia oraz usprawnienia wymiany informacji z partnerami biznesowymi.
W kontekście wymogów EUDR, moduł śledzenia pochodzenia w CSB-System wspiera firmy w pełnej identyfikowalności surowców i produktów na każdym etapie łańcucha dostaw, aż do poziomu konkretnej partii czy dostawcy. System umożliwia gromadzenie i powiązanie kluczowych danych, takich jak kraj pochodzenia, dostawcy czy informacje produkcyjne, co stanowi podstawę do realizacji obowiązków należytej staranności.
Dodatkowo, CSB pozwala na przejrzyste dokumentowanie przepływu towarów oraz szybki dostęp do wymaganych danych, co ułatwia przygotowanie oświadczeń DDS i ogranicza ryzyko wprowadzenia na rynek produktów niespełniających wymogów EUDR.
Oficjalne interpretacje Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska KE na temat wdrażania rozporządzenia EUDR
Wybrane Q&A:
Jeśli część odnośnego produktu jest niezgodna z przepisami, to ta część musi być zidentyfikowana i oddzielona od reszty, zanim odnośny produkt zostanie wprowadzony na rynek UE lub wyeksportowany, a część niezgodna nie może być ani wprowadzona na rynek UE ani wyeksportowana.
Jeśli identyfikacja i oddzielenie nie są możliwe, na przykład dlatego, że niezgodne produkty zostały zmieszane z resztą, wówczas cały odnośny produkt jest niezgodny z przepisami, ponieważ nie można zagwarantować, że warunki określone w art. 3 EUDR są spełnione i w związku z tym nie może on być ani wprowadzony na rynek UE ani wyeksportowany.
Na przykład, gdy towary masowe zostały całkowicie zmieszane i są powiązane z kilkoma setkami działek gruntu, to fakt, że jedna z tych działek gruntu została wylesiona po 2020 roku sprawiłby, że cała odnośna partia byłaby niezgodna z przepisami. […]
Towary wyprodukowane wewnątrz UE podlegają tym samym wymogom, co towary wyprodukowane poza UE. Rozporządzenie ma zastosowanie do produktów wymienionych w załączniku I, niezależnie od tego, czy są one produkowane lub wytwarzane w UE, czy też importowane.
Na przykład, jeśli firma z UE produkuje czekoladę (kod 1806, który jest zawarty w załączniku I), wówczas będzie ona uznawana za podmiot działający na dalszym etapie łańcucha dostaw podlegający obowiązkom wynikającym z rozporządzenia, nawet jeśli proszek kakaowy użyty w czekoladzie został już wprowadzony na rynek UE i spełnił wymogi dotyczące należytej staranności.
Państwa członkowskie mają swobodę w definiowaniu kar, w tym wysokości grzywny. W przypadku osób prawnych maksymalna wysokość kary nie może być niższa niż 4% całkowitego rocznego obrotu podmiotu gospodarczego, podmiotu działającego na dalszym etapie łańcucha dostaw lub podmiotu handlowego w całej Unii w roku obrotowym poprzedzającym decyzję o nałożeniu grzywny, obliczonego zgodnie z obliczaniem łącznego obrotu dla przedsiębiorstw określonym w art. 5 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004.
Wysokość grzywny powinna wzrastać w razie potrzeby, w szczególności w przypadku powtarzających się naruszeń. Kary powinny zapewniać skuteczne pozbawienie osób odpowiedzialnych korzyści ekonomicznych uzyskanych z ich naruszeń, zgodnie z zasadami skuteczności, proporcjonalności i odstraszającego charakteru.
Źródło oraz link do pełnej listy aktualizowanych na bieżąco Q&A: Implementation of the EU Deforestation Regulation
Ważne: Niniejszy dokument jest dokumentem roboczym sporządzonym przez służby Komisji Europejskiej, mającym na celu dostarczenie informacji organom krajowym, podmiotom gospodarczym i innym zainteresowanym stronom w celu wdrożenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 995/2010. Niniejszy dokument przedstawia wyłącznie interpretacje służb Komisji. Nie jest on prawnie wiążący i nie pociąga za sobą odpowiedzialności po stronie Komisji.